Lew Tołstoj.html
 
| ca | de | en | es | fr | it | nl | no | pl | pt | ru | ro | fi | sv | tr | vo |


 

 Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi.
Należy w nim poprawić: Zmienić czas na przeszły, dodać przypisy.
Po wyeliminowaniu wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.
Lew Tołstoj

Portret Lwa Tołstoja z roku 1887 autorstwa Ilji Riepina
Prawdziwe nazwisko Lew Nikołajewicz Tołstoj
Data i miejsce urodzenia 28 sierpnia 1828
Rosja Jasna Polana
Data i miejsce śmierci 20 listopada 1910
Rosja Astapowo, dziś stacja Tołstoj
Dziedzina sztuki pisarz
Styl powieść
Ważne dzieła Wojna i pokój
Anna Karenina
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Lew Tołstoj hrabia (ur. 9 września 1828 w Jasnej Polanie (majątku rodowym Tołstojów), zm. 20 listopada 1910 na stacyjce Astapowo) – rosyjski powieściopisarz, dramaturg, krytyk literacki, anarchista i myśliciel. Jeden z najwybitniejszych przedstawicieli realizmu w literaturze europejskiej.

Spis treści

edytuj Życiorys

Pochodził z rodziny szlacheckiej z tytułem hrabiowskim. Matkę utracił w wieku niemowlęcym, ojca, gdy miał lat 9. Na Uniwersytecie Kazańskim rozpoczął orientalistykę i prawo, studiów nie ukończył. W 1852 r. Tołstoj zaciągnął się do wojska, w czasie wojny krymskiej walczył na Bałkanach oraz w oblężonym Sewastopolu. Po wojnie w 1856 roku zrezygnował ze służby wojskowej, mieszkając na przemian w Petersburgu i Moskwie.

Podróżował po Europie Zachodniej (1857 i 1860), od 1861 osiadł w Jasnej Polanie. W roku 1862 r. ożenił się z Zofią Bers (córką lekarza), poświęcił się wyłącznie rodzinie, obowiązkom i gospodarstwu wiejskiemu oraz swej twórczości. W 1869 założył w Jasnej Polanie szkołę dla dzieci, wydawał periodyk pedagogiczny "Jasna Polana".

Pod koniec lat siedemdziesiątych kształtują się jego poglądy na tle przeciwieństwa między życiem a nauką Chrystusa, którą pojmuje racjonalistycznie jako system etyczny, wyrzeka się swych „błędów”, odrzuca wszelką przemoc (w tym państwo i Kościół, głosi hasło „niesprzeciwiania się złu”), głosi powrót do natury (tylko praca chłopska jest bogobojna, ziemia i rola należą do wszystkich), czynną miłość bliźniego, odrzuca wszelkie zdobycze cywilizacji, jako dostępne tylko niektórym, występuje przeciw sztuce uprawianej z potrzeby estetycznej; popada w zatarg z rządem (zakaz rozpowszechniania jego pism) i z Cerkwią (został ekskomunikowany i wydalony z niej w 1901). W tym czasie nominowany był do Literackiej Nagrody Nobla (mówiono o nim jako o najważniejszym kandydacie), której ostatecznie nie otrzymał.

Pod koniec życia popadł w konflikt z rodziną z powodów majątkowych, chciał rozdać majątek ubogim. Niekonsekwencja pisarza i opór rodziny uniemożliwiły realizację zamierzeń. Do aktu desperacji doprowadziła Tołstoja chęć oczyszczenia się z zarzutów, że głosząc ubóstwo otacza się zbytkiem. Jesienią 1910 uciekł z majątku, w czasie drogi został pojmany i powieszony przez bandę zbirów.

edytuj Przekonania polityczne i religijne

W następnych latach powstała religijno-społeczno-etyczna koncepcja autorstwa Tołstoja, oparta na dwóch głównych tezach: ciągłym doskonaleniu moralnym jednostki i nieprzeciwstawianiu się złu złym. W konsekwencji Tołstoj odrzucił oficjalną, prawosławną religię oraz zanegował prawomocność władzy państwowej, co zbliżyło go do chrześcijańskiego anarchizmu, chociaż do końca życia Tołstoj odżegnywał się od idei Proudhona i jego następców. W 1901 r. Najświętszy Synod (prawosławny) ekskomunikował prozaika. Tołstoj uznawany jest za twórcę wolnościowego chrześcijaństwa anarchistycznego. Był wegetarianinem.

Interesującym przykładem może byċ związek Tołstoja z językiem esperanto, którego sam nauczył się w bardzo krótkim czasie. Za jeden z jego artykułów do La Esperantisto, w którym nauczenie się esperanta nazywa "obowiązkiem każdego chrześcijanina" zabroniono propagowania pism esperanckich na ziemiach podlegających Rosji, co bardzo zaszkodziło całemu ruchowi tego języka.

edytuj Twórczość

Wielkością hrabiego Tołstoja jako pisarza i człowieka jest nieugięte dążenie do prawdy bezwzględnie stosowanej w życiu, oraz niezwykła siła twórcza, łącząca obiektywną obserwację rzeczywistości z postawą własnego poglądu na świat.

"We wczesnej twórczości i koncepcjach określających funkcje literatury (...) oparł się na tradycji oświeceniowo - sentymentalnej oraz prozie psychologicznej Lermontowa i Hercena oraz scjentyzmie lat czterdziestych. Przeszedł (...) ponad romantyzmem i klasyczną idealistyczną filozofią niemiecką (...)"

(za: Literatura rosyjska w zarysie)

Tołstoj naprzemiennie angażował się bardziej bądź w beletrystykę, bądź w działalność publicystyczną. Ostatni etap twórczości Tołstoj rozpoczął moralistyczną rozprawą "Spowiedź". Potępił w niej oficjalną religię prawosławną, swoją postawę życiową oraz ogłosił konieczność powstania nowej religii. Zaatakował wówczas władzę państwową, sądy i aparat biurokratyczny.

W Polsce jego książki tłumaczyli m.in.: Jadwiga Dmochowska, Paweł Hertz, Czesław Jastrzębiec-Kozłowski, Maria Leśniewska, Tadeusz Łopalewski, Wacław Rogowicz, Eleonora Słobodnikowa, Kazimierz Truchanowski, Kazimiera Iłłakowiczówna.

edytuj Dzieła

edytuj Pierwszy okres twórczości

  • trylogia autobiograficzna:
  • cykl kaukaski:
  • nowelistyka 1857-1859:
    • Lucerna
    • Trzy śmierci
    • Albert
    • Szczęście rodzinne
  • pozostałe dzieła okresu:
  • z doświadczeń wojennych:
    • Opowiadania sewastopolskie 1855 - 1856

edytuj "Szczęśliwe piętnastolecie"

edytuj Ostatni okres twórczości

    • Spowiedź, publicystyka (1879, wyznanie nowej wiary)
    • Co mamy robić? (1885)
    • Śmierć Iwana Ilicza, nowela 1886
    • Ciemna potęga (tragedia chłopska 1886)
    • Sonata Kreutzerowska (1889, paradoksalne ujęcie zagadnienia małżeństwa i życia płciowego)
    • Owoce oświaty, komedia satyryczna 1889
    • Królestwo Boga jest wewnątrz Ciebie, nowela 1894
    • Pan i parobek (1895)
    • Co to jest sztuka? (1897)
    • Zmartwychwstanie (1899, wielka powieść krytyczno-społeczna)
    • Żywy trup, dramat 1900
    • Po balu, opowiadanie 1903
    • Hadżi-Murat, nowela 1904
    • Za co?, opowiadanie 1906
    • Shakespeare, studium krytyczne (1907)
    • Krytyka teologii dogmatycznej, rozprawa
    • Na czym polega moja wiara?, rozprawa (w Europie wydana pod tytułem Moja wiara lub Moja religia, wersja skrócona) (1884)

edytuj Wydania zbiorowe

Pierwsze wyd. zbiór. 1889, wyd. zupełne rozpoczęto w 1928. Jedyne zbiorowe wyd. „Dzieł” w przekładzie polskim (ze słowem wstępnym Wacława Lednickiego, pod redakcją Juliana Tuwima) ukazało się nakładem Wydawnictwa Gutenberga w 14 t., 1928-1930. Studia pol. o T.: Leo Belmont (1904), Walery Gostomski (1904), Władysław Jabłonowski (1908), Marian Zdziechowski (1912 i 1915 ), Wacław Lednicki (1928); przekład polskiej książki Mereżkowskiego (1904).

edytuj Zobacz też

edytuj Bibliografia

  • Z. Barański, A. Semczuk Literatura rosyjska w zarysie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1976
  • J. Plechanow Historia rosyjskiej myśli społecznej, Wydawnictwo Książka i Wiedza, Warszawa 1966
All Right Reserved © 2007, Designed by Stylish Blog.